„Iliada” i „Odyseja” (Opinia bezspoilerowa)
Mało które wielkie dzieła literatury wywarły tak ogromny wpływ na naszą kulturę jak „Iliada” i „Odyseja„. Ich oddziaływanie wykracza daleko poza literaturę, przenika sztukę, film, gry i oczywiście seriale. Trudno się temu dziwić. Historie o potężnych bogach, dzielnych a czasem tragicznych – herosach, wielkich wojnach i starciach z mitycznymi potworami od ponad dwóch tysięcy lat rozpalają wyobraźnię kolejnych pokoleń.
Znaczenie kulturowe i popkulturowe
Nie inaczej jest w świecie seriali, który od dawna czerpie z bogactwa greckiej mitologii. Wielu z nas wychowało się przecież na przygodach bohaterów takich produkcji jak „Xena: Wojownicza księżniczka” czy „Hercules: The Legendary Journeys”. Przez lata twórcy wracali do tego świata wielokrotnie, czasem próbując wprost przenieść na ekran znane historie, a czasem traktując je bardziej jako inspirację do własnych opowieści. W ostatnich latach również nie brakuje takich produkcji. Netflix przypomniał o bogach Olimpu w przewrotnym serialu „Kaos”, a młodsza widownia z zapartym tchem śledzi przygody bohaterów takich jak Percy z „Percy Jackson i bogowie olimpijscy”. Są też seriale, które próbują bardziej bezpośrednio sięgać do antycznych opowieści, jak animowane „Blood of Zeus”, opowiadające o konflikcie bogów i ludzi. Co ciekawe, mitologia grecka żyje także w produkcjach animowanych i anime, wystarczy wspomnieć takie tytuły jak „Saint Seiya” czy kultowe „Ulysses 31”, które przenosi motywy z Odysei w realia futurystycznej kosmicznej przygody.
Nic więc dziwnego, że te historie wciąż pozostają nam tak bliskie. Wychodząc naprzeciw tej niegasnącej fascynacji antycznym światem, wydawnictwo Wydawnictwo Replika postanowiło przygotować nowe, eleganckie wydania obu eposów Homera – „Iliady” i „Odysei”. Książki ukazały się w klasycznych polskich przekładach: Franciszka Dmochowskiego w przypadku „Iliady” oraz Lucjana Siemieńskiego dla „Odysei”, przypominając, że u źródeł wielu współczesnych historii, także tych serialowych, wciąż znajdują się opowieści sprzed tysięcy lat.
Iliada
„Iliada” to jedna z tych historii, które znamy, nawet jeśli nigdy nie czytaliśmy jej w całości. To właśnie tu zaczyna się słynna opowieść o wojnie trojańskiej, herosach i bogach, którzy z olimpijskim spokojem albo raczej kaprysem, mieszają się w ludzkie sprawy. Homer skupia się jednak nie na całej wojnie, ale na jej najbardziej dramatycznym momencie: konflikcie pomiędzy Achillesem a Agamemnonem. Ten spór jednego z najpotężniejszych greckich bohaterów z dowódcą armii zmienia bieg wydarzeń i prowadzi do tragedii, które na zawsze zapisują się w historii Troi. „Iliada” jest więc nie tylko opowieścią o wielkich bitwach, ale też o dumie, honorze i emocjach, które potrafią być równie niszczące jak miecze na polu walki.
Odyseja
Z kolei „Odyseja” to już zupełnie inny rodzaj przygody. „Iliada” opowiada o wojnie, „Odyseja” za to jest historią o powrocie do domu i to takim, który trwa zdecydowanie dłużej, niż ktokolwiek mógłby się spodziewać. Odyseusz, król Itaki i jeden z bohaterów wojny trojańskiej, przez dziesięć lat próbuje wrócić do swojej żony Penelopy i syna Telemacha. Po drodze trafia jednak na całą galerię legendarnych postaci i stworzeń: od cyklopa Polifema, przez czarodziejkę Kirke, aż po syreny czy potwory morskie. To historia pełna przygód, sprytu i nieustannej walki z losem taka, która do dziś inspiruje niezliczone opowieści o bohaterach wyruszających w długą i niebezpieczną podróż.
Xena i Herkules
Choć Xena: Warrior Princess mocno inspirowała się mitologią grecką, twórcy traktowali ją bardzo swobodnie. W serialu pojawia się wielu bogów znanych z antycznych mitów, m.in. Ares czy Afrodyta ale ich historie często były zmieniane lub mieszane z legendami z innych kultur. Dzięki temu powstał bardzo barwny świat, który tylko luźno opierał się na oryginalnych opowieściach. Z kolei w Hercules: The Legendary Journeys twórcy czerpali bezpośrednio z mitów o Heraklesie, czyli jednym z najsłynniejszych bohaterów greckiej mitologii. W klasycznych opowieściach był on synem Zeusa i słynął z wykonania dwunastu niemal niemożliwych prac – jak pokonanie lwa nemejskiego czy schwytanie łani kerynejskiej. Serial często nawiązywał do tych legend, choć przedstawiał Herkulesa bardziej jako wędrującego bohatera pomagającego zwykłym ludziom. Co ciekawe, Xena: Warrior Princess początkowo miała być tylko gościnną postacią w serialu Hercules: The Legendary Journeys. Bohaterka pojawiła się w kilku odcinkach jako przeciwniczka Herkulesa, ale zdobyła tak dużą popularność, że szybko dostała własny serial.
Odyseusz i Percy Jackson
Jedną z najbardziej fascynujących postaci greckiej mitologii pozostaje oczywiście Odyseusz, bohater Odysei. W przeciwieństwie do wielu innych herosów nie słynie on przede wszystkim z nadludzkiej siły, lecz ze sprytu i inteligencji. To właśnie jemu przypisuje się pomysł z koniem trojańskim, który pozwolił Grekom zdobyć Troję. Ten archetyp „sprytnego bohatera” powraca w wielu współczesnych historiach, także w serialach – gdzie postacie często wygrywają nie dzięki sile, lecz dzięki pomysłowości i przebiegłości.
Fani przygód Odysseus na pewno wyłapali wiele nawiązań do jego legendarnych wypraw w najnowszym sezonie Percy Jackson and the Olympians. W morskich przygodach Percy’ego pojawiają się przecież motywy dobrze znane z Odyssey – od spotkania z czarodziejką Kirke, przez syreny, aż po cyklopa Polifema. To świetny przykład na to, jak współczesne seriale potrafią bawić się klasycznymi mitami i przemycać je do nowych historii, które oglądają dziś kolejne pokolenia widzów.
Podsumowując
Czytając dziś Iliad i Odyssey, bardzo łatwo zrozumieć, dlaczego twórcy filmów i seriali tak chętnie do nich wracają. Te historie mają w sobie wszystko, co kochamy w dobrych opowieściach: wielkie emocje, charyzmatycznych bohaterów, dramatyczne konflikty i świat pełen bogów, potworów oraz niezwykłych przygód. Nic dziwnego, że motywy z tych eposów wciąż powracają w popkulturze – od klasycznych seriali przygodowych po współczesne produkcje inspirowane mitologią.
Podczas lektury naprawdę czuć, że wiele współczesnych historii ma tu swoje korzenie. Spryt Odyseusza, gniew Achillesa czy ingerencje kapryśnych bogów Olimpu to motywy, które w różnych formach wciąż pojawiają się na ekranie i wciąż działają na wyobraźnię widzów.
Dziękujemy Replice za egzemplarze książek. Wydawca nie miał wpływu na opinię i tekst.
