Clayface (Opinia lekko spoilerowa)
Clayface to jeden z moich ulubionych złoczyńców DC z wielu powodów. Entuzjastycznie zareagowałem na jego debiut w jednym z odcinków „Creature Commandos”, a jeszcze bardziej skakałem z radości, kiedy ogłoszono film o nim! Film trafi do polskich kin dopiero za kilka dni, ale już teraz obejrzeliśmy go przedpremierowo w Helios. Zdecydowanie to fajna produkcja, dobrze że powstała (szczególnie, że to horror w okresie halloweenowym!), ale nie wykorzystała pełni potencjału!
„Clayface” to pierwszy horror będący częścią DCU tworzonego przez Jamesa Gunna i Petera Safrana, opowiadający genezę jednego z najpopularniejszych przeciwników Batmana. Matt Hagen to świetny aktor, którego kariera idzie w dobrym kierunku (ba! Nawet dostał nominację do Oskara), ale… jedna zła decyzja przekreśliła jego życie. Od tego momentu Hagen walczy nie tylko z osobami odpowiedzialnymi za zrujnowanie jego życia, ale przede wszystkim o dobrą twarz (DOSŁOWNIE!).
Zacznę z innej strony niż zazwyczaj: od gatunku, bo to najmniej oczywisty element, a istotny w kinie superbohaterskim. Film jest pełnoprawnym body horrorem skierowanym do dorosłego widza i tak… nie planujcie wizyt w kinie z pociechami. Jest sporo scen, w których ciało głównego bohatera „wygina się” w najmniej przyjemnych kierunkach. Nie były to sceny, które by mnie przestraszyły, ale sekwencje, które potrafiły zniesmaczyć (nie jedzcie i nie pijcie podczas seansu, tak dla ostrożności), a twórcy zbudowali wokół nich nastrojowość działającą niczym narkotyk. Chciałem odwrócić wzrok, ale nie potrafiłem, podobnie jak wiele osób wokół w kinie co skutkowało… różnymi reakcjami na głos (czyli cel osiągnięty). Film nie unika ostrzejszych momentów, jak pokazywanie z bliska operacji kosmetycznych na Hagenie (paskudne!) czy zaskakiwania pojedynczymi scenami z „tożsamością” Hagena, którą zmienia. Nie było tego wiele, ale przynajmniej 2-3 razy złapałem się na sekwencjach, kiedy pod czyjąś skórą pojawia się Clayface bez wcześniejszego przygotowania pod fragment. Te momenty działały jak jump scare’y, a na dodatek miały symboliczną głębię, pokazującą, że wkraczamy na nowy etap historii. Twórcy podeszli bardzo kreatywnie do zdolności Clayface’a, na co liczyłem i nie zawiodłem się.

Jednocześnie dało się odczuć, że twórcy nie wykorzystali potencjału kategorii wiekowej czyli R-ki. Wiele scen hamowało, zanim zdążyło się rozkręcić np. zabicie gangstera przez Clayface’a ręką, która ukształtowała się w młot (pokazane w zwiastunie). Wszystko fajnie, ale sprowadzenie całej sekwencji do cienia rzuconego na ścianę co prawda zbudowała nastrojowość na wzór starej szkoły horroów, tylko dziś takie zabiegi ani nie straszą, ani nie obrzydzają (zwłaszcza, że rezultat bicia został pokazany z odległego planu…). Podobne wrażenie miałem przy scenie samolotu ze zwiastuna, która była jedną z pierwszych „paskudnych”, ale zabrakło w niej krwi i mięsistości, które pokręciłyby scenę na maksa.
Historia jest prosta, kameralna, ale skupiona od początku na konkretnym zadaniu, które wypełnia na medal. Od początku film wie, czym chce być i co chce opowiedzieć, a przy tym buduje pełne tło złoczyńcy poznanego w „Creature Commandos”, żeby potraktować to jako pełnoprawny prequel. Pierwsza część przybliża sylwetki postaci, z naciskiem na głównego bohatera. To sekwencja przejściowa, bez większej akcji, ale nastrojowa i dobrze wykorzystana w formacie czasowym filmu, żeby nie przynudzić i bez zbędnych kombinacji oraz przeciągnięć stworzyć fundament do późniejszej zabawy. Bohaterowie są jasno nakreśleni, zwłaszcza Matt Hagen, który ma „charakter” i historię, wyróżnia się na tle innych złoczyńców (bardzo ważne!) a wszystko jest powiązane tak, żeby zbudować sympatyczny profil postaci, której nie dało się nie lubić (oczywiście nie brakuje zmian względem komiksów, ale te na plus – brak naiwnych głupot czy fantastycznych rozwiązań nie pasujących do estetyki filmu – pamiętacie jak Matt Hagen nabył zdolności w komiksie?). Druga połowa przechodzi w mroczniejsze klimaty, kiedy tytułowy Clayface się rozkręca i zaczyna mścić na osobach odpowiedzialnych za zdeptanie jego życia. W tej sekwencji fabuła jest bardziej złożona, bo to nie tylko schematyczne odhaczanie celów z listy: nitka powiązań jest bardziej skomplikowana i idealnie wpisuje się w charakter Gotham, a do tego pojawiają się dodatkowe wartości, jak przemiana głównego bohatera w… antybohatera, napędzana wątkami miłosnymi czy zmianą osobowości pod wpływem leku. To świetnie odegrany segment z dobrze ugryzioną historią typu „jeden zły dzień”, która nie pozostawia złudzeń, że mamy do czynienia z przestępcą, ale tak naprawdę z ofiarą życia i systemu, której się kibicuje zamiast ją karcić. To na tyle dobrze ugryziony fragment z pokazywaniem następstw różnych perspektyw, skupienia się na wnętrzu ludzkim (nie tylko głównego bohatera), że jest to bardzo emocjonalna historia, która ma praw (wręcz powinna) poruszyć w trakcie oglądania. Droga złoczyńcy jest krwawa, przejmująca i odpowiednio umotywowana (ale nie odkrywcza), a kulminacja satysfakcjonuje. Historia domyka wszystkie najważniejsze wątki i daje zakończenie, z którego byłem jednocześnie usatysfakcjonowany i wzruszony, bo symboliczne pokazanie mocy Hagena dodało mu dużo głębi i pokazało, jakie rany kryją się pod kupą gliny (i kolejny moment kreatywnego podejścia do mocy Clayface’a – najmniej oczywisty, najbardziej złożony – BÓJ SIĘ PANIE BATMAN!). Film idealnie poradził sobie ze zbudowaniem profilu złoczyńcy, dopisując potrzebną przeszłość postaci już istniejącej w uniwersum.
Fabularnie przyczepiłbym się wyłącznie do dwóch rzeczy. Pierwsza to wątek miłosny, który był zrobiony na siłę w stylu „Piękna i Bestia”. O ile ze strony „Bestii” było to bardzo dobre pokierowanie postaci, dające względnie wiarygodne uczucie w jego sytuacji, tak ze strony „Pięknej” było to mocno naciągane, biorąc pod uwagę życie postaci i jej emocjonalny dystans. Odbijało się to nie tylko na historii, ale i na chemii między aktorami: Naomi Ackie nie grała na tych samych nutach co Tom Rhys Harries podczas czułych zbliżeń, co wprowadzało „sztywność” w te sekwencje. Druga to wątek „Kim jest Matt Hagen?” czyli problem tożsamościowy, popularny motyw komiksowego Clayface’a (świetnie ugryziony w nowej serii „Clayface: Celebrity Dirt”). W filmie mi to nie zagrało, bo Hagen przyjmuje wiele różnych twarzy, każdą wykorzystując w jasno określonym celu, i ani przez moment nie ma w nim niepewności co do własnej tożsamości: doskonale wie, kim jest przez cały film, co stracił i o co walczy. Dlatego pokazanie tego wątku w ostatnim akcie (właściwie w ostatnich minutach) wyglądało na dopisane na siłę, a ja czułem się, jakby coś mi umknęło.
Jednocześnie muszę pochwalić, że to kolejny projekt DCU z genialnie dopasowaną obsadą! Tom Rhys Harries to strzał w dziesiątkę, który odnajduje się w każdej twarzy Clayface’a: ma naturalny vibe „imprezowego luzaczka”, którego każdy lubi i któremu kibicuje, a jednocześnie daje majstersztyk, kiedy jego postać jest okaleczona i musi czuć realny ból i cierpienie. Dosłownie bawi się rolą i potrafi sprzedać różne oblicza, co było pieruńsko ważne dla pokazania emocjonalno-psychicznej transformacji bohatera, a ja z bólem i współczuciem patrzyłem na ekran. No trzeba mieć talent, żeby aktorsko ograć aktora, który jeszcze coś gra. Pozostała obsada nie robi aż takiego szału na tle Toma, ale nadaje postaciom wyrazistości i odnajduje się w każdej sekwencji, tak że nie ma do czego się przyczepić np. Naomi Ackie jest przekonującą naukowczynią z ambicjami, która ma ten zadzior w kontaktach, że się uśmiecha przy każdym jej pocisku, a jednocześnie lubi się ją za determinację i profesjonalizm.

Film pieści audiowizualnie. W trakcie oglądania czułem, że jesteśmy w mieście zbrukanym przestępczością, co budowały nastrojowe, wąskie uliczki z dymem, a obraz bardzo często bawił się kolorami oraz światłem i cieniem, dając nie tylko ładny, nastrojowy obraz, ale i ukrywając symbolikę oraz wyprowadzając intuicję w pole, żeby zaraz po twarzy dać element horroru np. niesamowicie ograno przemiany Matta podczas snu, kiedy intuicja została uspokojona do tego stopnia, że jak pojawił się TEN element, to aż podskoczyłem na fotelu. Dużą rolę odgrywa tu muzyka, która idealnie komponowała się ze scenami, a swoimi zmianami klimatu oddawała stan emocjonalny bohatera i podkręcała czasowość świata (moja ulubiona sekwencja to pierwszy raz, kiedy Matt pokazuje światu wyniki swojej kuracji, budowana rytmicznym kawałkiem na bardzo optymistycznym tonie, aż… sami musicie zobaczyć!).
W tym momencie warto wspomnieć też o akcji, która miała wiele elementów mocy bohatera i kreatywnie podchodziła do jego zdolności: początkowo niespecjalnie to grzało, ale kiedy Matt się rozkręca… no to dzieje się! Pokazywano nie tylko zmiany na twarzy, ale i dodatkowe zabiegi ciała, których nie było wcześniej w zwiastunach, co oceniam jako idealne zrozumienie, „kim jest Clayface” i „jaki jest potencjał Clayface’a”. Najlepiej wypadła scena w klubie, w której Hagen mógł „poszaleć” (tak, to jedna ze scen, przy których mówi się „dla takich akcji chodzę do kin na superbohaterów”, i nie będę wyjątkiem, który jara się tą sceną!). Jeszcze większy szok miałem jednak w momentach, kiedy Clayface na spokojnie mordował swoje ofiary, bo każdorazowe użycie mocy było inne i symbolizowało „coś więcej” w jego stanie emocjonalnym (szczególnie jedna, bliska mu scena, o dramaturgicznym tonie, która dała jedno z cięższych morderstw jego mocą – oj miatło to moc). Przyczepiłbym się wyłącznie do sposobu pokazania jak Matt zmienia twarz. Następowało to nagle, jak sekundowe przeskoki, co zupełnie nie pasowało mi do jego mocy – nawet drobne elementy ciała potrzebowały większego nakładu na zmianę, a twarz to jednak spore „wyzwanie” dla zdolności Clayface’a, dlatego wolałbym, żeby zmian tożsamości było mniej, ale o kilka sekund dłużej pokazywano, jak modeluje się twarz (i możliwe, że wtedy twórcy wykorzystaliby pełen potencjał horrorowej R-ki, bo nie byłby to ładny obrazek).
Nie miałem wielkich oczekiwań, jeśli chodzi o wkład „Clayface’a” w DCU, ale i na tym etapie się „zawiodłem”. Film świetnie radzi sobie jako kameralna historia i stworzenie pełnej genezy dla złoczyńcy już poznanego, ale… w BatObszarach wnosi całe nic. Gotham istnieje wyłącznie z nazwy. Zabrakło mocniejszego zbudowania klimatu miasta, nie mówiąc o pokazywaniu miejscówek lub postaci z kart komiksów. O ile brak postaci mogę zrozumieć, bo geneza komiksowego Clayface’a świetnie radzi sobie bez zewnętrznych ingerencji, tak brak miejscówek był dla mnie odczuwalny: kilka razy pokazano Gotham w ujęciach panoramicznych, a bez Wayne Tower (szczególnie bolał jej brak przy panoramie miasta) wydawało się to niepełnym obrazem (Peter Safran potwierdził w wywiadach, że Batman istnieje na tym etapie DCU, więc… Wayne Tower, Arkham Asylum, Ace Chemicals też powinno „gdzieś tam być”). Pokazanie posterunku policji Gotham, szpitala Gotham czy ekipy jednego gangstera i jednego przekupionego gliniarza to dość mało, żeby oddać pełen obraz Gotham, które znam od lat, a zbrukanie miasta sprowadzało się właściwie do tych kilku wątków. Pocieszeniem są easter eggi, których nie było dużo (np. nazwy komiksów umieszczone w nazwach filmów, za których aktorzy byli nominowany do Oskarów). ale przemycone na tyle, że ich wypatrzenie daje satysfakcję.
Film jest długim etapem kształtowania Clayface’a, aż zgodnie z zapowiedziami widać jego finałową formę, którą można podzielić na dwa etapy. Pierwszy był najbardziej zbliżony do komiksu i tego, co widzieliśmy w „Creature Commandos” (kilka sekund, ale to świetnych kilka sekund – idealna robota charakteryzacji i CGI). Drugi to finałowa scena, która w 3/4 pokrywa się z wcześniejszym obrazem, z wyjątkiem twarzy. Moment świetny, twarz nieszczególnie, ale zachowywała pozytywnie paskudny obraz, a decyzję twórców całkowicie rozumiem, bo miała coś konkretnie symbolizować (i tak było), i za to ją szanuję. Od kilku dni po sieci latają za to zdjęcia AI pokazujące finałowy wygląd Clayface’a, ale zupełnie inny niż w filmie. Nie dajcie się na to nabrać, bo wygenerowany obraz mija się z rzeczywistością i jest niekorzystny dla marketingu filmu
Dziękujemy Helios za zaproszenie. Helios nie miało wpływu na opinię i tekst.
Tekst oryginalnie opublikowany na Uniwersumdccomics.com.pl

